कहते है अगले जमाने में भी कोई ‘मीर’ था

मीर तकी मीर….ज्याच्याबद्दल गालिब म्हणतो – ‘रेख्तेके तुम अकेले शेहेनशाह नही हो ‘गालिब’, कहते है अगले जमाने में भी कोई ‘मीर’ था’…कवितेचा काही तू एकटाच सम्राट नाहीयेस गालिब…असे म्हणतात की पूर्वी पण कोणी ‘मीर’ होऊन गेला आहे…’मीर’ या शब्दावर इथे सुरेख कोटी आहे…गालिब पण ज्याची तोंडभरून स्तुती करतो असा हा मीर…त्याची एक गझल काल वाचत होतो..अतिशय उत्कृष्ट नमुना आहे…हा कवी १७२३ ला जन्माला आला आणि १८१० ला मेला…पानिपत चे युद्ध झाले तेव्हाचा हा…म्हणजे किती जुना आहे याचा अंदाज यावा..अब्दाली ने दिल्लीवर जेव्हा स्वारी केली तेव्हा याने दिल्लीचा दरबार सोडला आणि लखनौला गेला…मला नेहमी वाटते की यातना आणि वेदना माणसाला कलाकार आणि रसिक बनवते…आस्वाद घ्यायला आणि द्यायला शिकवते…रंगीत बनवते…त्याचा मीर हे उत्कृष्ट उदाहरण आहे…

लहानपण आग्र्याला गेले..पण वडिलांच्या मृत्युच्या पश्चात मीर दिल्लीला आला…तिथेच शिकून मोठा झाला आणि शेवटी शाही कवीपण झाला दरबारात…..सगळी प्रगती स्वकर्तृत्वावर केली. हे साल १७५० च्या आसपास असावे…नंतर नादिरशाह ने धुमाकूळ घातला होता. नादिरशाह आणि अब्दाली यांनी दिल्लीवर सारखे हल्ले करून पुरती वासलात लावून टाकली. आणि तेव्हाच प्रचंड मोठा दुष्काळ पण पडला होता उत्तर भारतात…पानिपतचे तिसरे युद्ध पण तेव्हाचेच. हे सगळी वाताहत त्याने डोळ्याने पाहिली आणि दिल्ली सोडून लखनौ ला गेला…आणि एका ठिकाणी म्हणतो – ‘हमको शायर न कहो मीर कि साहिब हमने; दर्दो ग़म कितने किए जमा तो दीवान किया’….’दीवान’ म्हणजे कवितांचा एक प्रकारचा संग्रह…आम्ही एवढे दुःख पहिले, सहन केले…की त्याचाच दीवान झाला…त्यात माझे काहीच कौतुक नाही..मी खरा शायर नव्हेच. सर्व दुःखाचा अर्क म्हणजे ही शायरी…फक्त त्यात कविमनाचा आकांत आहे…

पण खरी गम्मत इथे आहे…मीर हा गालिबच्या २-३ पिढ्या आधीचा माणूस…गालिब चा फेमस शेर आहे तो म्हणजे – ‘हजारो ख्वाहिशे ऐसी’..आणि मीरचा पण त्याच लायनीवर एक शेर आहे. योगायोगच आहे हा आणि आश्चर्य जास्त याचे वाटते की तो शेर फारसा लोकांना माहित नाहीये – आरज़ूएं हज़ार रखते हैं; तो भी हम दिल को मार रखते हैं…

मात्र कवी बनणे सोप्पे नसते. मनात येते ते कागदावर उतरतेच असे नाही. बऱ्याचदा मध्येच खूप सारे गळून जाते. कवीच कशाला, चित्रकाराचे तेच, गायकाचे तेच आणि लेखाकाचेही तेच…मनातील तरंग अचूक टिपणे जमायला ईश्वरी वरदहस्तच पाहिजे. शिवाय कितीही आणि कसेही लिहा, एक प्रकारचे असमाधान कायम असतेच. शब्द नेमक्या भावना पकडत नाहीयेत म्हणू रुखरुख असतेच… त्याच भावना मीर नेमक्या पकडतो कसं ते बघा –

जी में क्या-क्या है अपने ऐ हमदम; हर सुखन ता बा-लब नहीं आता।    (सुखन – काव्य;  ता – so; बा-लब – शब्दानुसार)


Advertisements

4 thoughts on “कहते है अगले जमाने में भी कोई ‘मीर’ था

    • Nikhil Sheth

      अश्क आंखों में कब नहीं आता
      लहू आता है जब नहीं आता।

      होश जाता नहीं रहा लेकिन
      जब वो आता है तब नहीं आता।

      दिल से रुखसत हुई कोई ख्वाहिश
      गिरिया कुछ बे-सबब नहीं आता।

      इश्क का हौसला है शर्त वरना
      बात का किस को धब नहीं आता।

      जी में क्या-क्या है अपने ऐ हमदम
      हर सुखन ता बा-लब नहीं आता।

प्रतिक्रिया व्यक्त करा

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / बदला )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / बदला )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / बदला )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / बदला )

Connecting to %s